اجاره رحم؛ معامله بارداري

زن سكوت كرده بود‏ وقتي آب پاكي را روي دستش ريختند. تمام آرزوها پتك شد يكجا توي سرش. تمام طعنه ها بغض شد توي گلويش؛ مثل سنگ. دور باطل رفتن ها و نتيجه نگرفتن ها ديگر به پايان رسيده بود. تمام 8 سال گذشته را خلاصه كرد در چند ثانيه. سالن دور مي زد دور سرش انگار… حرف ها، خاطره ها توي سرش …

نگاهش يخ زد روي لبخند پرستار كوچولويي كه تقاطع چهره و انگشتش تركيدن بغضش را به وقت ديگري موكول مي كرد: “هيس“… سكوت ديگر تنها صدايي بود كه تا ابد خودش را توي خانه به رخ مي كشيد. قدرتمندتر از صدايي كه در گوش زن زنگ گرفته بود: “متاسفم خانم! شما نمي توانيد مادر شويد.“

زندگی به شرط بچه

ناباروري دغدغه 10 تا 15 درصد از مردم دنيا است. آماري كه كم و بيش، با همين رقم خودش را در مرزهاي كشور هم نشان مي دهد. اين يعني 4 ميليون از 30 ميليون زوج ايراني‏،‌ هر روز پي درمان ناباروري از اين كلينيك به آن كلينيك مي روند به اميد اتفاقي كه طعم بچه دار شدن را به آنها بچشاند؛ يعني يك زوج از هر شش زوج! رقمي كه طبق اعلام سازمان جهانى بهداشت (WHO) به 510 ميليون زوج در جهان مي رسد و دليل از هم پاشيدگي بسياري از خانواده هاست.

دكتر موحدي، متخصص زنان، زايمان و نازايي مي گويد: “در تعاريف پزشكى به زوج هايى كه بدون هيچ روش پيشگيرى از باردارى پس از يك سال از زمان ازدواج باردار نشوند، نابارور مى گوييم. اما امروزه با استفاده از تكنولوژى هاى روز كه در كشور ما هم وجود دارد، تا 90 درصد اين موارد قابل درمان است.“

تكنولوژي نويني كه اين روزها در پيشرفته ترين حالت، عنوان “اهداي جنين“ به خود گرفته است.

زمان زيادي از قانوني شدن طرح “اجاره رحم“ نمي گذرد اما اين روش در همين مدت آنقدر نتيجه داشته كه تبديل به يكي از كارآمدترين روش هاي باروري براي زنان و مردان نابارور شده است.

واسطه تولد

می گوید: "هیچ چيز در زندگی ام کم نداشتم. جز بچه ای که آرزوی هر دویمان بود. مادر شوهرم آرزو داشت نوه اش را ببیند. بهمان فشار می آورد. کارمان به جدایی کشیده بود. 10-12 سال بی بچه زندگی کردن کم نیست! رفتیم جدا شویم که در دادگاه با خبر شدیم می شود رحم کرایه کرد. بهش می گویند طرح مادر سفارشی یا اجاره ای. خانم بیوه ای رحم اش را اجاره داد و حالا ما هم داریم بچه دار می شویم."

دکتر ناصر مجردی رئیس هیات مدیره انجمن متخصصین باروری و ناباروری در این باره می گوید: "85 تا 90 درصد از بیماران نازا می توانند در مطب های متخصصان صاحب فرزند شوند. تلاش متخصصان این است که فرد دچار مشکل نازایی را درمان کنند. اما اگر این اتفاق نیفتاد، زنی که به هر دلیلی توان پرورش جنین را در رحم خودش ندارد، می تواند فرزند خود را بعد از سه روز که از عمر نطفه تشکیل شده در شرایط آزمایشگاهی گذشت، به رحم زن دیگری منتقل کند و این زن چون هیچ نقشی از نظر ژنتیکی روی جنین ندارد، مادر وی محسوب نخواهد شد."

دكتر منصورى، فوق تخصص نازايى هم در مورد اين شيوه درمان نابارورى مى گويد: “از 25 سال پيش كه نخستين بارورى آزمايشگاهى در دنيا با موفقيت انجام شد، مسئله جديدى پيش آمد. جنينى كه داخل رحم مادر رشد مى كند مجموعه اى ژنتيكى است كه نيمى از آن متعلق به مادر و نيمى متعلق به پدر است. در واقع ماهيتى شبيه يك پيوند دارد. اما يك تفاوت عمده در آن ديده مى شود. چگونه بدن پيوندى را كه نيمى از آن متعلق به خود شخص نيست دفع نمى كند. تحقيقات پزشكان نشان داده است كه بدن مادر در اطراف جنين هاله اى از پادتن ها يا آنتى بادى ها مى سازد كه جنين را از گزند خود مادر حفظ مى كند. در نتيجه حاملگى ادامه مى يابد. به اين ترتيب اين نظريه مطرح شد كه مى توان هر جنينى را در هر رحمى گذاشت زيرا آنتى بادى ها از جنينى كه در نيمى از كروموزوم ها با مادر متفاوت باشند محافظت مى كنند. در اين روش پزشك مى تواند در بيمارستان تخمك را از مادر بگيرد، اسپرم را از پدر بگيرد، عمل لقاح را در شرايط آزمايشگاهى انجام دهد و جنين تشكيل شده را در رحم زن ديگري قرار دهد. نوزادى كه با اين روش متولد مى شود هيچ ارتباط ژنتيكى با والدين خود ندارد.”

او ادامه مي دهد: “فرد اجاره دهنده رحم، تنها يک ميزبان براي جنين به حساب مي آيد. زوج هايي که دست به اين کار مي زنند، اغلب افرادي هستند که همسرشان بدون رحم اند يا به دلايلي رحم شان توسط جراحي برداشته شده و يا اينکه به دليل بيماري هاي مختلف مثل ديابت، بيماري قلبي، فشار خون يا بيماري هاي بدخيم قادر به حمل جنين نيست.“

او درباره شرايط سلامتي مادر ميانجي مي گويد: “مادر سفارشي جنين حتما بايد از نظر جسمي سالم باشد، بيماري خاصي نداشته باشد، به خاطر حاملگي در معرض خطر قرار نگيرد و حداقل يك بار تجربه باردار شدن داشته باشد. البته اگر از نظر ژنتيكي مشكل داشته باشد مهم نيست. چون روي جنين هيچ اثري نمي‌گذارد. با اين حال از نظر ابتلا به بيمارى هاى واگيردار مثل ايدز و هپاتيت بايد دقيقاً بررسى شود. سرخجه و فشار خون نداشته باشد و به هيچ وجه نبايد دارو استفاده كند . علاوه بر اين ها، در صورت داشتن فرزنداني ديگر، بايد رضايت آنها هم درنظر گرفته شود.“

اما براي آنكه معامله تولد برد-برد تمام شود، جنين هم بايد شرايطي داشته باشد: “تمام دقت هايى كه در مورد رحم اجاره اى صورت مى گيرد در زمينه جنين نيز بايد اعمال شود. ممكن است كسانى كه تخمك و اسپرم آنها در آزمايشگاه لقاح داده مى شود، دچار بيمارى ايدز يا هپاتيت باشند و با گذاشتن جنين در رحم فرد سوم، آن فرد نيز به اين بيمارى دچار شود. در كشورهاى توسعه يافته، پس از گرفتن تخمك و اسپرم، آن را به مدت سه تا شش ماه فريز و نگهدارى مى كنند. سپس يك بار ديگر آزمايش ايدز در مورد زن و مرد انجام مى دهند تا مطمئن شوند كه اين بيمارى در مرحله پنهان خود به سر نمى برده است.“ اين ها آن شرايطي است كه دكتر منصوري براي جنين ذكر مي كند.

اما دكتر رحماني، مسئول بخش اهداي جنين و تخمك موسسه رويان هم در اين باره مي گويد: “با توجه به اينكه داشتن فرزند شكل گيري و حفظ زندگي را تحت تاثير قرار مي دهد، استفاده از اين روش مي تواند مشكل گشاي خوبي براي زوج هاي نابارور باشد. خصوصا كه احتمال موفقيت اين روش 35 تا 40 درصد است.“

او درباره هزينه هاي درماني اين روش مي گويد: “مبلغي كه از طرف موسسه براي كل اين پروسه تخمين زده شده، يك و نيم ميليون تومان است كه بيشتر آن صرف هزينه هاي داروها مي شود. اما اين عمل مي تواند براي زن ومرد نابارور هزينه هاي بيشتري داشته باشد. چون گاهي بر اساس توافقاتي كه بين والدين اصلي و مادر ميانجي صورت مي گيرد، ممكن است مبلغي به مادر ميانجي پرداخت شود.“

با اين حال تبعات تولد بچه اي به اين روش، چيزي ست كه اكثر حقوقدانان را نگران نتايج رواج آن كرده است.

حسين افشار، حقوقدان، مى گويد: “به نظر مى رسد كه اين مسئله از نظر شرعى حلال شده، اما از نظر قانونى هنوز مشكلاتى وجود دارد. اگر زن و مرد تصميم بگيرند از طريق رحم اجاره اى بچه دار شوند اما بعد از انتقال جنين به رحم زن دوم، آن دو دچار مشكلاتى شوند و از هم طلاق بگيرند، تكليف اين زن و بچه چه مى شود؟“

تجارت جدید قرن

رحم اجاره ای سال ها است که مشتریانش را آن سوی مرزها پیدا کرده است. پرورش دادن جنين در رحم، برای مادران اجاره ای، که حتی می توانند از بین محارم و اقوام زوج متقاضی فرزند انتخاب شوند، درآمدی حدود 15 تا 20 هزار دلار در امریکا دارد. اما این رقم آنقدر در کشورهای دیگر بالا و پایین می شود که به 2 تا 2.5 میلیون تومان در ایران، تقلیل پیدا می کند. "9 ماه کار بی زحمت و درآمد خوب!" این تعبیر یکی از زنان هندی است از این پدیده.

ساروج مهلی یکی از زنان هندی است که چند بار مادر ميانجي بودن را تجربه كرده است. مي گوید: "در ازاي بازي كردن نقش مادر حامل بچه، پنج هزار دلار دريافت مي‌كنم؛ مبلغي كه با دستمزد شش سالم به عنوان معلم در يكي از روستاهاي هند برابر است. با این تفاوت که گذشته از پولي كه نصيبم مي‌شود و آن را براي فرزندانم خرج مي‌كنم، از شادي كه براي والدین نوزاد به ارمغان مي‌آورم شاد می شوم."

بالا بودن هزینه مادران اجاره ای در امریکا، بیشتر متقاضیان فرزند را به کشوری مثل هند سوق داده است. برای معامله گرانی که بارداری را معامله می کنند، اجاره یک رحم به نصف قیمت، ارزش کیلومترها مسافرت را دارد. همين، درآمد زناني مثل مهلی را از این راه، تا 10 برابر درآمد سالانه سرانه ملی شان افزایش داده است.

×××

زن سكوت كرده بود‏ وقتي از آزمايشگاه بيرون مي آمد. تمام آرزوها دوره شد يكجا توي سرش. تمام طعنه ها دود شد توي هوا. دور باطل رفتن ها و نتيجه نگرفتن ها ديگر به پايان رسيده بود. تمام 8 سال گذشته را خلاصه كرد در چند ثانيه…

نگاهش خنديد به لبخند پرستار كوچولويي كه تقاطع چهره و انگشتش، خنده هاي مانده ته گلو را به وقت ديگري موكول مي كرد: “هيس“… از حالا به بعد، فرصت زياد بود براي خنديدن و خنده شنيدن. پيچيدن صداي بچه در خانه، حالا سهم او هم شده بود.

• - چشم انتظاري براي آسمان پاك
• - فاجعه ای به نام کراک
• - ایدز بیماری است ، نه گناه
• - برنزه شدن یا برشته شدن ؟
• - کودکان کار

• - ايجاد مركز تحقيقات مشترك سلول‌هاي بنيادي
• - سيستم تشخيص و کنترل تومورهای سرطانی اختراع شد
• - استفاده از ليزر در ساخت پوست مصنوعي
• - غربالگري نوزادان از تولد 4 هزارمعلول ذهني جلوگيري كرد
• - دولت تعرفه‌هاي پزشكي بخش خصوصي را اعلام كرد