سيد مويد علويان را يك روز بعد از ساعت كاري، در مركز هپاتيت گير انداخيتم. اين بهترين فعلي است كه   مي شود براي گرفتن وقت مصاحبه از آدم پر مشغله اي مثل دكتر علويان به كار برد. با همان لحن ساده و كوتاه گويي هاي منحصر به فردش، از اطلاع رساني الكترونيك در حوزه سلامت برايمان صحبت كرد. حاصل اين گفتگو از نظرتان مي گذرد:

- آقاي دكتر، اطلاع رسانی الکترونیک در حوزه سلامت چه تفاوت هایی با بقیه حوزه ها دارد؟

* مقوله سلامت يكي از چالش هاي جامعه بشري بوده، هست و خواهد بود. ما در جامعه بشري با مسائل جديدي رو به رو هستيم. ساده ترينش اين كه عمر مفيد بشر در دنيا در حال افزايش است. اين ممكن است موفقيت بزرگي براي بشر باشد اما متاسفانه عمر همراه با معلوليت افزايش پيدا كرده است. در حقيقت با افزايش طول عمر، ما چالش هاي جديدي را تجربه مي كنيم. از همين رو نياز به اطلاع رساني بيشتر براي مراقبت هاي بهداشتي احساس مي شود. سايت گوگل يك اقدام موفقي ترتيب داده و آن اين است كه به هر كسي اجازه داده تا اطلاعات پزشكي خود را ثبت كند و به نوعي پرونده پزشكي ايجاد كنند. بنابراين مي تواند اطلاع رساني دقيقي براي يك طيف خاص داشته باشد. اقدامي كه هيچ جاي ديگر نمونه آن را نديده ايم.

يكي از مباحث عدالت در سلامت، دسترسي به خدمات و اطلاعات است. يعني حتي فردي كه در روستا زندگي مي كند بتواند از اطلاعات مربوط به سلامت بهره مند شود. به اين ترتيب كنترل يك سري از بيماري ها بيشتر مي شود. نتيجه اين مي شود كه كنترل ديابت در روستا معادل شهر مي شود. چون خود مردم مداخله در كنترل بيماري دارند. اطلاع رساني الكترونيك مي تواند چنين نتيجه اي در پي داشته باشد. يعني اطلاع رساني الكترونيك مي تواند به موقع، با كارايي بالا، حجم اطلاع رساني مناسب و هدفدار و موردي باشد.

وقتي بيمار در اتاق هاي مجازي اينترنت تجربيات خود را در مورد بيماري با هم در ميان گذارند، مي توانند در كنترل بيماري به يكديگر كمك كنند. به طوري كه مي توان گفت كه هزينه در اين نوع اطلاع رساني پايين تر و بازدهي بالاتر است.

- حساسیت های این حوزه چه طور در اطلاع رسانی آن اثر مي گذارد؟

* مقوله سلامت مقوله اي است كه بايد نظارت در آن بيشتر باشد چرا كه پاي تجارت هم به اين حوزه باز مي شود و افراد سودجو مي توانند بر اين موج اطلاع رساني سوار شوند و اطلاع رساني غلطي داشته باشند. از طرف ديگر اطلاعات بايد متناسب با درك و سواد افراد ارائه شود. البته ديد سلامت نگر چيزي است كه در تمام دنيا روي آن كار مي شود. نگاهي كه پيشگيري و درمان را به طور همزمان در نظر دارد. سلامتي زير ساخت توسعه پايدار است و بدون آن امكان رشد وجود ندارد.

- در مقایسه با کشورهای دیگه، در زمینه اطلاع رسانی الکترونیک در حوزه سلامت وضعیت ایران چطوره؟

* حقيقت اين است كه در مقايسه با كشورهاي ديگر در زمينه اطلاع رساني الكترونيك سلامت، ما در ابتداي راهيم. بسياري از بيماران ما امروز از ما سوال مي كنند كه آيا سايتي وجود دارد كه بتوانيم اطلاعات كافي در مورد بيماري مان به دست آوريم و يا پاسخ سوالات خود را بگيريم؟ تا چند سال قبل اين ادبيات وجود نداشت. اين نشان مي دهد كه ما در ابتداي راهيم. نفوذ كامپيوتر، اينترنت، موبايل، شبكه هاي تلويزيوني و... به منزل نشان مي دهد كه يك عده گرسنه هستند و به اطلاعات نياز دارند. ما بايد غذاي سالم و مناسب براي آنها فراهم آوريم. بايد ببينيم كشورهاي ديگر در اين زمينه ه كرده اند و از آنها الگو بگيريم. جامعه پزشكي ما در سطح دانشجويي ارتباط خوبي با اين نوع از اطلاع رساني دارد اما بخش تخصصي و فوق تخصصي ما با بحث اينترنت يك مقدار غريب است. ما بايد روي اين جامعه كار كنيم تا از مزاياي اين تكنولوژي استفاده كنند. من فكر مي كنم هنوز هم پزشكاني داريم كه ايميل ندارند. ايميل امروز مثل موبايل ضروري است. پزشك متخصص بايد در دسترس باشد و بتواند توانمندي خود را ارائه دهد.

- در كشور ما اطلاع رسانی الکترونیک در حوزه سلامت، چه كمبودهايي دارد؟

* ما بايد بين حوزه هاي تخصصي و عمومي تفاوت قايل شويم. يعني در دسترسي به اطلاعات اين دو حوزه فاصله ايجاد كنيم. منظور اين نيست كه سانسور كنيم، اما بايد سطح دانش و سواد مخاطب را در نظر بگيريم و عكس العمل هاي آنها را نسبت به اطلاعات تخصصي پيش بيني كنيم. باز هم بايد متذكر شوم كه اين مرز هميشه نبايد وجود داشته باشد. بچه هاي ما نسبت به زمان ما هوش بالاتر و درك بهتري دارند و به تدريج ممكن است با پختگي مغز بشر، امكان ارائه اين اطلاعات بيشتر فراهم شود. شايد لازم باشد تست هايي بگذاريم كه افراد در صورت رد شدن از فيلتر اين تست ها بتوانند به اطلاعات تخصصي سايت دسترسي پيدا كنند. اطلاع رساني فقط يك طرفه نيست. از اين طريق مي توانيم پژوهش هايي را هم ترتيب دهيم. مثلا ما در طرح مقابله با قليان نظر سنجي كرديم و بيش از 75 درصد دانشجويان معتقد بودند كه بايد با قليان برخورد شود. اما در اين زمينه با نمايندگان مجلس مشورت كنيم. اگر متوجه مي شديم كه نزد آنها مقابله با قليان مقبوليت ندارد، با آن برخورد نمي كرديم. پس ببينيد از اطلاع رساني مي توانيم استفاده هاي پژوهشي هم بكينم.

- با این وجود وزارت بهداشت در سایت خود چندان قوی اطلاع رساني نمي كند. چرا؟

* وظيفه وزارت بهداشت اين نيست كه اطلاع رساني كند. وزارت بهداشت بايد از سايت هايي كه اطلاع رساني مي كنند، حمايت كند، خوراك مناسبي در اختيار آنها قرار دهد و بستر سازي كند تا بهتر بتوانند فعاليت كنند.

- در وزارت بهداشت سرمایه گذاری خاصی برای این بخش از اطلاع رسانی شده است؟

* براي اين كار سرمايه گذاري در برنامه داريم و در بعضي موارد هم اقداماتي انجام داده ايم اما بايد ميزان اثرگذاري اطلاع رساني به اين شيوه ثابت شود تا بتوانيم بهتر عمل كنيم.

- آسیب های اطلاع رسانی الکترونیک در حوزه سلامت چه مي تواند باشد؟

* كنترل روي اطلاعات كم مي شود، ارتباطات بيشتر و باز تر مي شود، حريم هاي خصوصي بيشتر تهديد مي شوند، اختلاط هاي فرهنگي پيش بيني نشده اي اتفاق مي افتد و شايد اين ها بتوانند نقاط ضعف و آسيب پذير اين حوزه باشند.