منبع: تهران امروز

شكلك‌هاي غيرارادي

هر چند ثانيه يكبار، چند بار پشت‌سر هم پلك مي‌زند. اين حركت او كاملا غير ارادي است و با اينكه او از وجودش اطلاع دارد نمي‌تواند آن‌ را كنترل كند و از اين امر بسيار ناراحت است. جملات بالا سخنان مادري است كه به خاطر تيك فرزندش نگران است. او معتقد است پلك‌زدن‌هاي مداوم باعث حساسيت هم سن و سال‌هاي فرزندش شده و همين امر اعتماد به نفس پسرش را كم كرده و كم‌كم او را گوشه‌‌گير مي‌كند.

تيك‌ها ازجمله مشكلات رواني بسيار شايعي هستند كه در حدود 5 تا 25 درصد كودكان سنين مدرسه ديده مي‌شود و راهي براي تخليه و رهايي از استرس در بدن محسوب مي‌شوند. اين رفتارها ممكن است به دنبال مواجهه با محركي خاص يا در پاسخ به يك تمايل قوي دروني در كودك ايجاد شوند. اين اختلال قبل از 18 سالگي شروع مي‌شود. تيك‌هاي حركتي معمولاً تا سن 7 سالگي و تيك‌هاي صوتي تا 11 سالگي خود را نشان مي‌دهند.

تيك‌ها را مي‌توان فعاليت‌هاي صوتي و حركتي دانست كه به‌طور ناگهاني و غير ارادي اتفاق مي‌افتند. تيك‌هاي عصبي ‌در واقع نوعي انقباضات، حركات تكراري، غيرقابل كنترل و غيرارادي يك ماهيچه يا گروهي از ماهيچه‌هاي بدن هستند كه به بروز حركاتي مانند شكلك درآوردن، چشمك زدن و يا بر هم زدن مكرر پلك‌ها و يا بالا و پايين انداختن شانه و پرش در ناحيه‌گردن منجر مي‌شود.اين تيك‌ها بيشتر در ماهيچه‌هاي اطراف دهان، چشم‌ها، گردن و شانه مشاهده مي‌شود. علاوه بر تيك‌هايي كه شامل فعاليت‌هاي حركتي هستند برخي از تيك‌ها به صورت فعاليت‌هاي صوتي مشاهده مي‌شوند. در اين تيك‌ها علاوه بر حركات عضلات، فرد به‌طور غير ارادي صداهايي مانند صاف كردن گلو، خرخر كردن و بالا كشيدن بيني و... هم توليد مي‌كند. بعضي از تيك‌ها نيز پيچيده‌تر هستند و چندين گروه عضلاني يا صوتي را شامل مي‌شوند و به شكل رفتارهاي نظافتي، بوييدن اشيا، تقليد حركات و رفتار مشاهده شده، ادا و اطوارهاي زننده، تكرار كلمات، بددهني و استفاده از كلمات زشت و غيره ظاهر مي‌شوند.

تيك‌هاي حركتي در دوران كودكي بسيار معمول هستند تا جايي كه براساس آمار انجمن روانپزشكي آمريكا حدود 5 تا 24 درصد كودكان داراي انواع مختلفي از اين تيك‌ها هستند.

تيك‌ها ممكن است در موقعيت‌هاي اضطراب‌آوري مثل سر جلسات امتحان تشديد شوند و در مقابل در موقعيت‌هاي آرامش‌بخش تخفيف يابند. اين حركات يا اصوات اغلب - ولي نه هميشه - هنگام خواب از بين مي‌روند.

نوع خاصي از اختلالات تيك موسوم به «اختلال توره» مي‌باشد كه شامل بروز هر دو نوع تيك حركتي و صوتي در يك كودك در دوره‌اي بيش از يك سال است. در اين اختلال معمولاً تيك‌هاي اوليه حركتي در ناحيه صورت و گردن شروع مي‌شود و با گذشت زمان به نواحي پايين‌تر بدن گسترش مي‌يابد و بعد از چند سال نيز تيك‌هاي صوتي ظاهر مي‌شوند. اين اختلال، اختلالي نادر است.

در گروه‌بندي ديگري تيك‌ها، به گذرا و مزمن تقسيم مي‌شوند. تيك‌هاي گذرا به آزادسازي انرژي عصبي كودك كمك مي‌كنند. اين گروه تيك‌ها حركاتي معمولي هستند كه در حدود سه و نيم سالگي آغاز مي‌شوند و همان‌طور كه از نامشان مشخص است معمولا بعد از مدتي به طور خود به خود از بين مي‌روند. اين تيك‌ها در حدود 75 درصد كودكان بعد از شش ماه از بين مي‌روند. البته رفتار اطرافيان و به‌ويژه والدين در بهبود اين تيك‌ها موثر است. والدين در اين هنگام بايد خود را بي‌تفاوت نشان دهند چون حساسيت و سرزنش كودك در اين مورد باعث تشديد و پايداري اين تيك در كودكشان مي‌شود.

تيك‌هاي مزمن گروه ديگري از تيك‌ها هستند كه معمولا بيشتر از 12 ماه ادامه پيدا مي‌كنند. اين تيك‌ها پايدار بوده و انقباضات ماهيچه‌اي در آنها شديد است. و به صورت حملات دوره‌اي بروز مي‌كنند. شدت اين تيك‌ها از ساعتي به ساعت ديگر و از روزي به روز ديگر متغير است و گاهي بعد از هفته‌ها وحتي ماه‌ها ناگهان بروز مي‌كند.

نكته مهم در مورد تيك‌ها وجه تمايز آنها با حركاتي مانند ناخن جويدن و پيچ و تاب دادن ارادي بدن است چون در اين موارد شخص به شكل ارادي و آگاهانه اين حركات را انجام مي‌دهد در حالي كه حركات فرد مبتلا به تيك كاملاً غيرارادي است. تيك در بسياري از موارد باعث ايجاد و گاه تشديد تنش و اضطراب در فرد مي‌شود. ميزان شيوع اين اختلال معمولا در پسرها حدود 3 برابر بيشتر از دخترهاست.

ناشناخته اما قابل درمان
اينكه دليل ايجاد تيك‌ها چيست و چه عواملي در ابتلای افراد به تيك‌ها موثر هستند هنوز به درستي مشخص نيست، با اين حال به نظر مي‌رسد اختلالات مغزي و مشكلات زيست محيطي در ابتلا به آن موثر باشند. در اين بين استرس هم نقش مهمي در تشديد اين بيماري دارد.

واسطه‌هاي شيميايي مختلف و وراثت در ابتلاي افراد به تيك موثر هستند. برخي از تيك‌ها هم به دنبال عفونت‌هاي خاصي ظاهر شده‌اند كه اين امر حاكي از دخالت سيستم ايمني بدن در بروز تيك‌ها است. با توجه به شواهد موجود به نظر مي‌رسد علاوه بر عوامل روانشناختي عوامل زيست‌شناختي هم در پيدايش اين اختلال نقش موثري دارند.

دكتر پيرخائفي، روانشناس معتقد است؛ تيك امري عادي است كه همه انسان‌ها به نوعي با آن دست به گريبان هستند ولي در بعضي از مردم اين درگيري بيشتر از سايرين است.

او در ادامه مي‌گويد: تيك مي‌تواند داراي ريشه‌هاي هيجاني باشد و فضاي متشنج خانواده‌ها باعث تشديد آن مي‌شود. معمولا افراد تحت شرايط خاصي دچار عدم تعادل در بخشي از سيستم عصبي‌مي‌شوند كه اين امر باعث تشديد تيك در اين افراد مي‌شود.

از آنجا كه تيك جزو اختلالات پيچيده عصبي ‌محسوب نمي‌شود، متخصصان قادرند با راهكارهاي خود آن را درمان كنند. روش‌هاي آرام‌بخشي، ‌آموزشي و دارويي ازجمله روش‌هاي درماني تيك‌ها محسوب مي‌شوند. البته در مورد تيك‌هاي كوتاه‌مدت لازم نيست خيلي نگران و حساس باشيم چون اين تيك‌ها بعد از مدتي از بين مي‌روند اما اگر تيك تا ماه‌ها و بيش از يك سال ادامه داشت بايد براي درمان آن از يك متخصص كمك گرفت.

تعويض عادت يا همان جابه‌جايي عادت يكي از راه‌هاي درمان و مقابله با تيك است. در اين روش با كمك ‌آموزش‌هاي خاصي فرد مبتلا را نسبت به احساس تيك حساس كرده و يك واكنش متضاد مناسب‌تر را جايگزين رفتار تيك مي‌كنند.

محققان دانشگاه كاليفرنيا برخلاف ديدگاه رايجي كه درمان با داروهاي رواني را تنها درمان‌ موثر براي كاهش تيك‌ها مي‌داند، معتقدند درمان‌هاي رواني- اجتماعي مي‌توانند جايگزين‌هاي خوب و مناسبي ‌به جاي مصرف صرف داروهاي روانگردان باشند.

يكي از نكاتي كه درخصوص انواع تيك‌ها حائز اهميت است، نوع برخورد و نگاه عوام به آن است. متاسفانه گاهي برخي از رفتارها باعث ايجاد احساسات ناخوشايندي در افراد مي‌شود كه در مراحل شديد به گوشه‌گيري فرد مي‌انجامد و تاثيرات منفي در تعاملات و روابط اجتماعي فرد برجاي خواهد گذاشت.

• - اثرات خنده بر سلامت
• - 10پله تا آرامش
• - آرامش تنفسی
• - چگونه شادتر زندگي كنيم
• - استرس ، بلای همه گیر قرن

• - چگونه با دیگران ارتباط برقرار کنیم
• - مثبت‌اندیشی در زندگی‌
• - با صبر و حوصله درگيري هاي خود را رفع كنيد
• - خـود‌تـان را باور کنـید‌
• - آرامش و سلامت ثمره خداباوري