آرزو رستمزاد

قدم ها چپ و راست می روند. اتاق به اتاق. پله به پله. زمان که می گذرد، یک جفت پا می شود دو جفت... سه جفت... چهار... و تمام این قدم های ملتهب، پشت در یک اتاق آرام می گیرند. صدای نوزاد سکوت اتاق زایمان را می شکافد.

حالا چند سال گذشته. تو فکر کن 10، 12 یا حتی 15 سال. فضا، همان فضای بیمارستانی است. این قدم ها دوباره پشت در پریشانند و تنها وقتی آرام می گیرند که صدای پزشک در فضا بپیچد که: "موفقیت آمیز بود."

این می تواند پایانی باشد بر نگرانی آنها که زندگی، بیماری و مرگ را یک روند متداول می بینند. راه اندازی "بانک بند ناف" یکی از همان راه هایی بود که می توانست این روند را متوقف کند.

ماجرا از دو سال پیش شروع شد. وقتی پژوهشکده رویان تصمیم گرفت به جمع کشورهای مجهز به به بانک بند ناف بپیوندد، تنها حدود 6 سال از عمر اولین بانک بندناف در جهان می گذشت. اما همین فاصله از سال 1998 تا 2004 کافی بود تا استفاده از سلول های بنیادی بند ناف، با انقلابی که در علم پزشکی بر پا کرد، به یکی از بهترین روش های درمان بیماری های مزمن، خونی، سرطان و... تبدیل شود.

دکتر ابراهیمی، مشاور علمی بانک بندناف پژوهشکده رویان می گوید: "هدف اصلی در این بانک، حفظ بند ناف جنین است که با وجود ارزش درمانی بالا، متاسفانه تا به حال دور ریخته می شد یا برای مصارف آرایشی مورد استفاده قرار می گرفت. این در حالی است که بند ناف غنی از سلول های بنیادی است که می تواند برای درمان بیماری های خونی، انواع سرطان ها، نقص سیستم ایمنی و... در فرد، یا خواهران و برادران او که دارای سیستم ایمنی مشابه هستند، به کار رود."

او اضافه می کند: "علاوه بر این، استعدادهای بالقوه و جدیدی هم برای درمان با سلول های بنیادین به وجود آمده است که شامل درمان آسیب های نخاعی, دیابت، پارکینسون، آلزایمر و ام اس است."

و این همان قطعیتی است که نگرانی از پس زدن پیوندهای بیگانه را به حداقل می رساند. با این حال برای نگهداری از بند ناف، انجام آزمایش هایی در دوران بارداری در موسسه روبان لازم است تا در صورت داشتن شرایط لازم، نمونه در هنگام زایمان گرفته شده و به موسسه رویان انتقال داده شود.

اما ابتلا به هپاتیت، HIV، بیماری های عفونی و بیماری های ژنتیکی، اولین مانعی است که ذخیره نمونه های بند ناف افراد مبتلا را غیر ممکن می کند. دکتر ابراهیمی می گوید: "در بیماری های غیر ارثی، می توان از سلول های بند ناف استفاده کرد. در واقع هر سلولی که به طور ژنتیکی معیوب نباشد، با استفاده از سلول های بنیادین بند ناف فرد قابل درمان است. مثلا در درمان تالاسمی ماژور، نمی توان از سلول های بنیادی بند ناف استفاده کرد. اما در بیماری هایی مثل سرطان که به دلیل تغییرات ژنتیکی بعدی اتفاق افتاده است، این سلول ها مورد استفاده قرار می گیرند." سلول هایی که تا حدود 15 سال توانایی حمایت از فرد را در مقابل بیماری ها دارند: "تعداد سلول های بنیادین بند ناف برای همه افراد کافی نیست. در حقیقت دلیل نگهداری این سلول ها تا 15 سال هم همین است. بنا به سن و حجم بدن فرد، این سلول ها کفایت درمان بیماری او یا خواهر و برادرانش را می کنند."

کمبود امکانات شاید اولین بهانه ای باشد که انتظار پیشرفت این فناوری را در ایران مورد تردید قرار دهد. با این حال مدیر روابط عمومی و امور بین الملل پژوهشکده رویان معتقد است: "پیشرفت ایران در زمینه سلول های بنیادی بند ناف قابل قبول بوده است. از خیلی از کشورها جلوتر هستیم و اگر همکاری های بخش ها بیشتر شود، از این هم موفق تر خواهیم بود."

دکتر رضا سامانی می گوید: "از آنجایی که هزینه مواد نگهدارنده بالا است، تمامی مبلغی که از ارائه دهندگان بند ناف گرفته می شود، صرف هزینه های نگهداری نمونه ها می شود."

این شامل 400 هزار تومان هزینه اولیه آزمایش و نمونه گیری و... است و 100 هزار تومان شارژ سالانه نگهداری نمونه.

دکتر سامانی می گوید: "در حال حاضر حدود 1400 نمونه در پژوهشکده داریم اما مشکل اصلی، کمبود امکانات و فضا است که مانع از جذب نمونه های بیشتر و ارائه خدمات است."

با این که سلول های بنیادین، با همان اولین نمونه آزمایشی در سال 1998 در فرانسه و در درمان کم خونی فانکونی استفاده ای موفقیت آمیز داشتند، اما یک و نیم سال تجربه ذخیره سازی بند ناف، هنوز فرصت استفاده از سلول های بنیادی بند ناف را در ایران فراهم نیاورده است: "ما آمادگی استفاده از این سلول ها را داریم و اخیرا مواردی از درخواست سلول های بنیادی را هم داشته ایم. اما خوشبختانه هنوز بیمارانی نبوده اند که نیاز به پیوند داشته باشند."

دکتر سامانی ادامه می دهد: " در موش های آزمایشگاهی، پنج روز پس از تزریق سلول های بنیادی‌ که یک مرحله تمایز پیدا کرده اند به ناحیه قطع شده نخاع ، نخستین حرکت ها در پای موش ها مشاهده شده است. تست های تکمیلی‌حکایت از بازگشت کامل عملکرد حسی و حرکتی دارد و این نتیجه امید بخشی است."

قدم ها باز به چپ و راست می روند. اتاق به اتاق. پله به پله. زمان که می گذرد، یک جفت پا می شود دو جفت... سه جفت... چهار... و تمام این قدم ها، پشت در اتاق عمل آرام می گیرند. این بار اما علم آنقدر با اطمینان از سلول های بنیادی حرف می زند که تمام نگاه های پشت در اتاق عمل، تنها منتظر شنیدن یک جمله اند: "موفقیت آمیز بود."

• - استفاده از ليزر در ساخت پوست مصنوعي
• - غربالگري نوزادان از تولد 4 هزارمعلول ذهني جلوگيري كرد
• - دولت تعرفه‌هاي پزشكي بخش خصوصي را اعلام كرد
• - سزارین،گزینه اول مادران امروز
• - بررسى وضعيت سلامت جسمى و روحى زنان ايرانى/ نيمرخ غمگين جامعه

• - اینجا آخر دنیاست