دانش سلامت ؛ مهارت ضروري قرن بيست و يكم

هدف از اين مقاله بررسي اثرات كمبود دانش و آگاهي نسبت به سلامت و شناسايي مضرات اين ناآگاهي براي شهروندان و سلامتي آنان است. اين مقاله به گستردگي اطلاعات در حوزه سلامتي كه منجر به نوعي سردرگمي براي جامعه در انتخاب مسير سلامتي شده و اينكه چگونه دولتها ميتوانند اين مشكل را برطرف كنند ميپردازد.

گرداوري و ترجمه : كاميار كاوه « كارشناس ارشد مديريت »

روش تحقيق: مطالعات پيشين و داده هاي آماري آنها مورد بررسي قرار گرفته و در نهايت پژوهشگر به ارائه راهكار براي تغيير شرايط موجود ميپردازد.

يافته ها: مقاله بيان ميدارد كه سهم بسيار زيادي از پيامهاي تبليغاتي كه مردم به طور روزانه دريافت ميكنند مرتبط به حوزه سلامتي است كه شهروندان نيز به طور خودجوش اين مسائل را دنبال ميكنند. منابع متعدد اين پيامها و راهكارهاي متفاوت آنها منجر به ايجاد سردرگمي و درنهايت عدم فعاليت براي بهبود سلامتي ميشود. دانش سلامتي امري است كه ميتواند سلامت جامعه را بهبود بخشد، امري كه در سطح پاييني به آن توجه ميشود. اين مقاله مبين اين است كه در سه حوزه بايد فعاليت صورت گيرد: افزايش سطح دانش سلامتي شهروندان، بهبود مهارتهاي ارتباطي متخصصان و توسعه قابليتهاي سيستماتيك. نهادهاي متعددي ميتوانند اين موارد را محقق سازند اما اين امر از مسئوليتهاي ذاتي دولت است. براي نمونه استقرار برنامه هاي دانش سلامتي در مدارس و دانشگاهها . شهروندان نيز بايد آمادگيهاي لازم براي تغيير در رويه هاي زندگي را براي ايجاد يك زندگي سالم در خود ايجاد نمايند.

كلمات كليدي: دانش سلامتي، اطلاعات، نيازهاي زندگي، مسئوليت، شهروندي.

مقدمه- گستردگي بيش از اندازه اطلاعات

چنين پيش بيني ميشود كه هر فرد به طور روزانه 5000 پيام بازرگاني را از كانالهاي مختلف دريافت ميكند. در اين ميان سهم زيادي به پيامهاي مرتبط با سلامتي مربوط ميشود. اين پيامها از هر كانالي كه صادر شود مواردي مانند رفتارهاي سلامتي و نيز محصولات توليدي بخش سلامت را معرفي ميكنند كه ميتواند بر سلامت تاثير داشته باشد. مردم نيز اين پيامها را بدليل اينكه به طور روزمره با مسئله سلامتي خويش درگير هستند، دنبال ميكنند. آنها اين پيامها را از مراجعي چون رسانه هاي تصويري، راديو، اينترنت، روزنامه ها ، افراد، پزشكان، بيماران، سازمانهاي دولتي، شركتهاي دارويي، بيمارستانها، بيمه ها و ... دريافت مينمايند. افزايش تقاضا براي اطلاعات با افزايش گزينه هاي خدماتي و درماني همراه شده است كه ميتواند بر سلامتي تاثيرگذار باشد.

با درنظر گرفتن موارد فوق، خيلي تعجب برانگيز نيست كه چرا شهروندان براي مراقبت از خود دچار سردرگمي ميشوند؛ چه مسيري را طي كنند؟ به كدام راهنمايي عمل كنند؟ كدام محصول بهتر است؟ اين امر ميتواند منجر به ايجاد مضراتي در سلامتي بلند مدت و كوتاه مدت افراد گردد. اما با اين حال اين نياز براي شهروندان وجود دارد كه بدانند سلامتي آنان در چه مسيري محقق ميگردد و چه محصولاتي براي آنها قابل استفاده است . اطلاعات بيش از اندازه در بسياري از حوزه هاي سلامتي مشاهده ميشود. حوزه هايي مانند ورزش، رژيم غذايي، ميزان خواب، مقابله با استرس، ميزان و نوع مايعات مصرفي، حافظه و ... حوزه هاي معمولي است كه اين گستردگي اطلاعات در آنها مشاهده ميشود. در همين حال نقص اطلاعات در رابطه با صنايع غذايي و دارويي به خوبي قابل مشاهده است.

دانش سلامت

عامل ايجاد اين سردرگمي در بسياري از مردم، كمبود آگاهي و دانش نسبت به سلامتي است. ميزان دانش نسبت به سلامت، بهترين عامل پيش بيني سطح سلامتي افراد نسبت به عواملي چون سن، سطح تحصيلات، موقعيت شغلي و درآمد است. حدود نهصد و شصت ميليون نفر در دنيا سواد خواندن و نوشتن ندارند و در سال 1998، حدود ده درصد از مردم قابليت درك و اجراي قوانين اجتماعي را نداشتند. آگاهي به ما كمك ميكند تا به هدفهاي فردي برسيم و اطلاعات مدون مفيد را در زندگي روزمره در خانه يا اجتماع بكار گيريم.

دانش سلامتي، بخشي از حوزه دانش عمومي است. اين دانش عاملي است كه اهميت سلامتي در فعاليتهاي روزمره را نمايان ميسازد. براي عامه جامعه، دانش سلامتي يك رويه زندگي است كه حفظ سلامت را براي آنان به ارمغان مي آورد. همچنين اين دانش، بخشي از حوزه اقتصاد را نيز شامل ميشود. چراكه هر بيماري بي ترديد هزينه هاي اقتصادي را به دنبال خواهد داشت. هرچه مردم بيشتر نسبت به سلامتي دانش و آگاهي داشته باشند، رويه هاي بهتري را براي زندگي برميگزينند، بهتر با عوامل مرتبط با سلامتي تعامل ميكنند و نسبت به تصميمات سياسي اخذ شده توسط حاكميت در حوزه سلامت، هوشمندانه تر واكنش نشان ميدهند. سطح بالاي دانش سلامتي در يك جامعه اثرات زيادي بر انتظارات سلامتي جامعه، بهبود مديريت بيماريها و توسعه بهبود شاخصهاي سلامت خواهد داشت. برخي مطالعات چنين بيان مينمايد كه بواسطه افزايش سطح دانش بيماران كه با بهبود مهارتهاي ارتباطي در متخصصان توام شده است، ميتوان نتايج بسيار ارزشمندي را در حوزه سلامت كسب نمود و از هزينه شدن منابع مالي در حوزه درمان جلوگيري كرد.

نتايج پايين بودن سطح دانش سلامت

افرادي كه از سطح كمي از دانش سلامت برخوردارند، معمولا نظرات ناقص و اشتباهي نسبت به اوضاع سلامتي خود بيان ميكنند. آنها همچنين راههاي بهبود سلامتي را در زندگي بلد نيستند و تمايلي هم براي پيوستن به برنامه هاي حفظ سلامتي مثل بررسيهاي دوره اي شرايط سلامتي ندارند. اين امر منجر ميشود كه آنها در ديرترين موقع ممكن و پيشرفته ترين شرايط بيماري به پزشكان مراجعه كنند كه شايد درمان خيلي موثر واقع نشود. همچنين عدم درك آنان نسبت به شيوه درمان نيز مبين اين است كه تمايل چنداني به اجراي رژيم درماني ندارند. اين بدين معناست كه خود را در مقابل دو عامل منفي قرار داده اند. يكي عدم آمادگي خود براي درمان شدن و ديگري عدم اقبال جامعه پزشكي و درماني براي اقدام به درمان بيماراني اينچنين بي انگيزه براي بهبود.

نبود دانش سلامتي بسيار شايعتر از چيزي است كه نسبت به آن صحبت ميشود. درميان كشورهاي بسيار توسعه يافته در اين زمينه ميتوان به انگلستان اشاره كرد كه از ميان هر پنج نفر تنها يك نفر دانش لازم را نسبت به سلامتي و عوامل مرتبط با آن ندارد. اين در حالي است كه يك نفر از هر دو نفر در ايالات متحده نسبت به سلامتي، هيچ اطلاعاتي ندارد. معمولا متخصصين امر سلامتي در كشورها از اين ميزان وسيع بي اطلاعي نسبت به سلامتي در مردم خبر ندارند. اين بدين معناست كه مردم از توانايي لازم براي حفظ سلامتي خود برخوردار نيستند .

براي ايجاد و بسط دانش سلامتي ميتوان سه گام زير را در نظر گرفت:

- صرف زمان براي تحقيق در رابطه با مسائل مرتبط با سلامتي و درمان.

- درنظر گرفتن بهترين و موثرترين راههاي بهبود سلامتي مانند رژيم غذايي و فعاليتهاي ورزشي.

- كسب اطلاعات سلامتي از منابع قابل اعتماد و مورد تاييد مراجع بهداشتي و درماني.

بهبود سطح دانش سلامت

سه محور اصلي براي مداخله در موضوع كه منجر به بهبود سطح دانش سلامتي در ميان شهروندان ميشود. فرهنگ و اجتماع، سيستم سلامتي و سيستم آموزش.

فرهنگ و اجتماع ميتواند يك عامل مشوق و سرعت بخش براي فعاليتهايي باشد كه دانش سلامت را درميان مردم ارزشمند جلوه ميدهد. سيستم سلامت نقش اطلاع رساني به بيماران را براي يافتن بهترين راههاي مراقبت از خود و نيز معرفي منابع صحيح و مطمئن اطلاعاتي براي امور سلامت و بهداشت برعهده دارد. و در نهايت نقش كليدي سيستم آموزشي كه بايد مورد تاكيد قرار گيرد اين است كه ميتواند با بستر سازي آموزشي اين امر را كه مردم از سنين كودكي مهارتهاي سلامتي را بياموزند را فراهم آورد. بنابراين مردم اين توانايي را دارند كه فعاليتهاي مثبتي را براي سلامتي خود انجام دهند. براي هدايت بخش سلامت در قرن بيست و يكم اين سه محور اصلي بايد باهم در تعامل باشند.

اما پايين بودن كنوني دانش سلامت كه منجر به نتايج منفي براي افراد و جامعه ميشود، نياز به عكس العمل دارد. در ابتدا، گستردگي دانش سلامت در ميان تمام كشورهاي جهان بايد در ابتدا به طور دقيق مورد شناسايي قرار گيرد. فعاليتهايي در اين زمينه در كشورهايي چون ايالات متحده آمريكا، كانادا و سوييس صورت گرفته است. در كنار اين، مطالعات اقتصادي در نيز در حوزه دانش سلامت آغاز گرديده است. در راستاي حل مشكل، همكاري نزديك ميان بخش سلامت عموميف منابع فراگير و جامع و راهنماييها براي متخصصان بيماران و مصرف كنندگان و شهروندان لازم است كه بتوانند با اطلاعات كافي و كامل مقوله سلامت خود را هدايت كنند. اين امر ميتواند به كمك برنامه هاي دانش سلامت براي طبقات متعدد اجتماعي منطبق با نيازهاي آنها محقق گردد. براي مثال نيازهاي يك كارگر ساختماني متفاوت از نيازهاي كاركنان دفتري و نيازهاي هردوي آنها متفاوت با نيازهاي يك مادر جوان است.

علاوه بر تمام موارد فوق، دانش سلامت بايد و لازم است كه بخش مهمي از فعاليتهاي شهروندي مردم باشد. شهروندان بايد حداكثر توان خود را براي افزايش سطح دانش مطابق با سطح تواناييهاي خود بكار گيرند. همچنين دولتها و ساير نهادهاي درگير نيز بايد حداكثر توان خود را براي توسعه اين امر بكار گيرند. در شرايطي كه دولتها سرمايه گذاريهاي وسيعي را براي آموزش مهارتهاي رايانه به شهروندان انجام ميدهند، بايد مطمئن باشند كه شهروندانشان از درك و توان كافي براي تصميم گيري صحيح و سلامت محور در هنگام خريد در سوپرماركتها، رستورانها و نيز هنگام مراجعه به پزشكان برخوردارند. اين امر منجر به ايجاد يك رويه خودحفاظتي در ميان شهروندان ميشود كه نويدبخش آينده اي مطلوب براي اجتماع خواهد بود.

ترجمه مقاله

Health literacy: an essential skill for the twenty-first century

نوشته Ilona Kickbusch

مندرج در مجله Health Education ، Vol. 108 No. 2, 2008.

• - درمان یک مبتلا به ایدز و سرطان با کمک سلول بنیادی
• - روبات های جراح ، تهدید یا فرصت ؟
• - تولید سلول های بنیادی پلوری پوتنت از بافت بیضه
• - ارتقاء کیفیت در تولید دارو
• - خصوصی سازی مراقبت های بهداشتی درمانی

• - نور و سرطان
• - بیمه درمانی سالمندان در جوامع شهری و روستایی آمریکا