سزارین، گزینه اول مادران امروز

در حالى كه در كشورهاى اروپايى سزارين تنها ۱۰ تا ۳۰ درصد زايمان ها را شامل مى شود، در ايران 40 تا ۶۰ درصد زايمان ها به اين روش است و این رقم در بعضی از بیمارستان های خصوصی تهران به 100 درصد هم می رسد.

سزارین، گزینه اول مادران امروز

زایمان به شرط چاقو!

یک شب، اول شب، آفتاب تازه غروب کرده بود که دردش گرفت. در مزرعه کنار شوهرش مشغول درو بود. گندم بار داده بود و در اثر باران های تابستانی، خوشه ها پر مغز و رسیده به نظر می رسید. تمام روز با هم ساقه ها را بریده بودند، مرتب خم شده و با داس دسته کوتاه خود، درو کرده بودند. زن به سختی دولا می شد و از مرد آهسته تر و کندتر کار می کرد.

قد راست کرد و ایستاد. داسش از دستش افتاد و بر صورتش عرقی تازه نشست. عرقی که از درد حکایت می کرد: "وقتش رسیده. من می روم توی خانه. داخل اتاق نشو تا صدایت کنم. فقط برایم یک نی تازه پوست کنده شده پیدا کن و از وسط دو نیم کن تا من بند ناف را ببرم و جان بچه را از جان خودم جدا کنم."

... پشت در ایستاده بود و به آن نفس نفس های سنگین گوش می داد. بوی خون از لای در به مشامش می خورد و او را هراسان می کرد. صدای نفس نفس زنی که در داخل اتاق بود، تند و بلند، مثل فریادهایی که در گلو خفه شود و آهسته بر لب آید شنیده می شد. وقتی مرد دیگر تاب تحمل نداشت و می خواست در را بشکند و وارد اتاق شود، صدای جیغ نازک و بلندی به گوشش رسید و همه چیز را فراموش کرد. صدای زن، مثل آنکه انعکاس صوت ضعیفی باشد گفت: "پسر است."*

کابوس زایمان طبیعی

زایمان در خانه، هنوز هم جزوی از خاطرات مادران ما است. زنانی که اعتقاد به "طبیعی" بودن امری مثل زایمان و تولد نوزاد، وادارشان می کرد که دور قابله و ماما را تا پایان عمر، خط بکشند. اما این روزها که علم می دود و تکنولوژی به دنبالش و انسان پی هر دو، دیگر باید رد روزمره های حتی یکی دو نسل قبل را هم در کتاب ها جستجو کنیم.

زایمان طبیعی این روزها، پشت داروهای بیهوشی و تیغ های جراحی متخصصان، روز به روز بیشتر فراموش می شود. این را فقط چشم ها و گوش ها تایید نمی کنند. زایمان روی اعداد و ارقام و نمودارها هم از دیروز، ده ها گام فاصله گرفته است.

در حالى كه در كشورهاى اروپايى سزارين تنها ۱۰ تا ۳۰ درصد زايمان ها را شامل مى شود، در ايران 40 تا ۶۰ درصد زايمان ها به اين روش است و این رقم در بعضی از بیمارستان های خصوصی تهران به 100 درصد هم می رسد.

اگر چه هر زايمان طبيعى در 8 تا 10 درصد موارد ممكن است به سزارين ختم شود و عواملى مثل افت قلب نوزاد، كنده شدن جفت و موارد اورژانسى، محاسبات را برای زایمان طبیعی به هم بزنند، اما این تنها بخشی از ماجرا است که وقتی پای رقمی به بزرگی 75 درصد برای سزارین های غیر ضروری پیش می آید، همان بخش کوچک هم در حاشیه قرار می گیرد.

ماهرخ دولتیان، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در مورد میزان ضروری بودن انجام سزارین در کشور می گوید: "تحقیقات انجام شده نشان می دهد 75 درصد سزارین هایی که در کشور انجام شده، غیر ضروری و به صورت انتخابی بوده است."

او ادامه می دهد: "مهم ترین علت روی آوردن زنان باردار به سزارین ، عدم استفاده از روش های بی دردی زایمان و ترس از زایمان طبیعی است و لزوم انجام مشاوره های دقیق برای آگاهی از عوارض زایمان سزارین را نشان می دهد."

بی درد بودن سزارین، اگرچه تصور رایجی است که با قوت گرفتن خود، زنان باردار جوان را هر چه بیشتر به سمت این نوع زایمان ها سوق می دهد، اما دكتر افسانه اختياري، جراح و متخصص بيماري‌هاي زنان و زايمان در این باره معتقد است: «زنان باردار اين تصور غلط را دارند كه با انتخاب سزارين هيچ گونه درد و مشكلي را تحمل نخواهند كرد. در صورتی که درد و عارضه، پس از انجام سزارين ايجاد می شود. این، صرف نظر از مشکلات دیگری است که سزارین نسبت به زایمان طبیعی دارد."

دکتر اختیاری این مشکلات را اینطور عنوان می کند: "زنان پس از انجام عمل سزارین، چند هفته بیشتر از زنانی که زایمان طبیعی انجام داده اند، باید در بستر بمانند. خطراتی مثل ابتلاء به عفونت و چسبندگی رحم، احتمال خونريزي بعد از زايمان، دردهاي لگني و حتی احتمال نازايي برای زنانی که زایمان سزارین دارند، وجود دارد. ميزان خون ازدست ‌رفته در حين عمل سزارين حدود دو برابر زايمان طبيعي است و امكان آسيب ديدن مثانه و روده‌ها هم وجود دارد. عفونت‌هاي رحمي و دستگاه ادراري، با شيوع 12 درصد، از شايع ‌ترين عوارض سزارين هستند و علاوه بر همه این ها، مادرانی که زایمان طبیعی داشته اند، در شیردهی به نوزاد خود موفق تر از مادرانی که به طریقه سزارین نوزاد خود را به دنیا آورده اند، عمل می کنند و پس از زایمان طبیعی، مادران با انجام ورزش های مناسب، به مراتب سریعتر از زمانی که سزارین می شوند، می توانند تناسب اندام خود را بدست آورند.»

او با اشاره به عقايد و ديدگاه هاي نادرست در گرايش زنان به سزارين می گوید: «گروهي از مردم تصور مي‌كنند ضريب هوشي نوزادانی متولد شده از زايمان سزارين بالاتر از كساني است كه با زايمان طبيعي متولد شده‌اند. اما در واقع ارتباطي ميان بهره هوشي افراد و شيوه تولد آنان وجود ندارد. برخي از زنان ضربه‌هاي زايماني را مختص به زايمان طبيعي مي‌دانند. اما گزارش‌هاي زيادي از فلج اعصاب بازويي، شكستگي جمجمه و ساير استخوان‌ها در نوزاداني كه به طريق سزارين به دنيا مي‌آيند وجود دارد. علاوه بر این، در زایمان طبیعی، تحت فشار قرار گرفتن قفسه صدري جنين مايع داخل خانه‌هاي ششي ريه نوزاد را خارج مي‌كند و در نتيجه، تنفس نوزاد عميق‌تر و سريع‌تر شروع مي‌شود. اما در سزارين اين كار انجام نمى شود و مواد غليظ در ريه نوزاد باقى مى ماند.»

ت مثل ترس، تجمل، تعرفه!

این که درد زايمان طبيعى زمان مشخصى ندارد و ممكن است هر ساعت از شبانه روز سر برسد، وقتی در کنار دغدغه امكانات، شلوغى بيمارستان ها و زايشگاه ها و احتمال در دسترس نبودن پزشك و وجود ترافيك قرار می گیرد، کفه ترازو را به نفع سزارین سنگین تر می کند.

این گرایش انتخابی زنان باردار به سزارین، در اغلب موارد نه تنها با مخالفت، که با حمایت کادر پزشکی هم مواجه می شود. قابل پيش‌بيني بودن سزارين و مشخص بودن برنامه پزشك، دغدغه كمتري را به پزشک تحميل مي‌كند و پزشكان ترجيح مي‌دهند زایمان را به شیوه سزارین انجام دهند.

اما ماجرا از نگاه پزشکان هم به اندازه کافی توجیه شدنی است. از نظر پزشكان، زايمان طبيعي 3 تا 4 برابر سزارين دردسر ساز است ولي تعرفه‌هايي كه به آن اختصاص داده شده خيلي كمتر از سزارين است. مجموعه این عوامل دست به دست هم می دهند تا مادران جوان، در غفلت از آنچه که باید در مورد زایمان طبیعی بدانند، قرار گیرند.

دكتر اختياري، در این باره معتقد است: «در كشور ما، تمايل متخصصان زنان و زايمان به انجام دادن سزارين بيشتر از زايمان طبيعي است. هدايت زايمان طبيعي تا مرحله آخر در حدود پنج برابر بيشتر از جراحي سرازين زمان نياز دارد. اما حق‌الزحمه دريافتي از آن به‌مراتب كمتر است. مسئله قابل توجه ديگر تبديل شدن سزارين به اقدامي تجملي و لوكس است. متأسفانه زنان كشور ما با چنين ديدي به جراحي بزرگ و خطرناك سزارين نگاه مي‌كنند.»

هزینه های بالای سزارین، مهر تاییدی است بر جنبه های تجملی این نوع از زایمان. با این حال شهره مقدسی، کارشناس مامایی نظر دیگری دارد. او که گرایش مادران جوان به سزارین را تا حدودی به حق می داند، مى گويد: « این که مادران سزارین را به زایمان طبیعی ترجیح دهند كاملا طبیعی است و باید به آنها حق داد كه شرایط بهتری را خواستار باشند. زنان ما از زايمان طبيعى مى ترسند، چون ما براى كاهش درد زايمان طبيعى كارى انجام نداده ايم و در مورد آن به اندازه کافی اطلاع رسانی و تبلیغات نداشته ایم.»

او معتقد است: «زايمان هاى طبيعى ما هنوز به همان شيوه ۵۰ سال قبل انجام مى شود. درواقع، ما براى كاهش درد زايمان طبيعى كار زيادى نكرده ايم. از سويى، چون تعداد باردارى هاى زنان در طول دوره بارورى شان كم شده، آنها با شناختى كه از زايمان طبيعى دارند، ترجيح مى دهند همان يك يا دو زايمان خود را به روش سزارين انجام دهند."

او ادامه می دهد: "انتخاب چگونگي زايمان حق هر مادري است ولي آنچه اين انتخاب را آگاهانه‌تر مي‌كند اين است كه مادر مطمئن باشد كه هر روشي را انتخاب كند به بهترين نحو ممكن آن عمل صورت مي‌گيرد و اين اطمينان وقتي حاصل مي‌شود كه شرايط زايمان طبيعي هم به روز و مطابق با استانداردهاي دنيا پيشرفت كند و تسهيلاتي كه براي آن در نظر گرفته مي‌شود منصفانه باشد."

مقدسی اعتقاد دارد: "به جاى آن كه مدام از معايب زايمان سزارين بگوييم، بايد شرايط را براى زايمان طبيعى مهيا كرده و زنان را از سنين جوانى براى اين حادثه طبيعى زندگى شان آماده كنيم و کاری کنیم تا تصویر مثبتی از زایمان طبیعی در ذهن زنان نقش بندد."

اتفاقی که اخیرا در حال وقوع است.

زایمان بدون درد

وقتی در سال ،۸۲ حدود ۳۷ دختر و ۱۵ پسر در آب متولد شدند، زایمان در آب، تبدیل به یکی از راهکارهای ترویج زایمان طبیعی شد. با زايمان در آب، مادران طى باردارى ياد مى گيرند كه با به کار بستن روش هایی مخصوص، درد زایمان را كم كند.

دكتر آتوسا مجاهديه متخصص زنان و مسئول مركز زايمان در آب بيمارستان خاتم الانبيا(ص) در شهرستان گنبد می گوید: "بیمارستان خاتم النبیای شهرستان گنبد، برای اولین بار در کشور این نوع از زایمان را انجام داد و هم اکنون در برخی از بیمارستان ها عمل زایمان طبیعی در آب، به طور رایگان انجام می شود و قرار است تا پايان سال ۸۷ در كشور به طور سراسرى اجرا شود."

زایمان در آب ، آمادگی جهت زایمان ، تغذیه و مراقبت های کامل دوران بارداری ، تن آرامی و کاهش استرس، آموزش پرسنل و تجهیز زایشگاه ها و فراهم کردن ارتباط همسر و خانواده او در حین زایمان، از جمله روش های غیر دارویی زایمان بی ‌درد هستند که آموزش آن ها به مادران جوان، می تواند کفه ترازو را به نفع زایمان های طبیعی سنگین تر کند.

ناهید خداکرمی، دبیر انجمن علمی مامایی ایران هم از برگزاری کلاس های آمادگی زایمان خبر می دهد و می گوید: "برگزاری کلاس های آمادگی زایمان طبیعی که اواخر سال گذشته در یکی از این مراکز در تهران افتتاح شد، از برنامه های مهم اداره سلامت مادران و خانواده معاونت سلامت وزارت بهداشت است که با تلاش اعضای هیئت علمی در کشور انجام می شود تا در تمامی مراکز بهداشتی و درمانی این کلاس های آمادگی راه اندازی شود."

او می گوید: "این کلاس ها باعث توانمند شدن مادر در زمینه مراقبت از خود، تغذیه مناسب، انجام حرکات ورزشی و ایجاد آمادگی برای زایمان طبیعی و کاهش درد زایمان به روش غیر دارویی خواهد شد که در نهایت منجر به کاهش میزان سزارین ناشی از ترس از زایمان طبیعی می شود."

شهره مقدسی، کارشناس مامایی هم در اين رابطه می گوید: "به جاي اين كه اولين راه زايمان كم درد را سزارين بدانيم و آن را توصيه كنيم، بهتر است به مادران آموزش ورزش مناسب اين دوران را بدهيم كه آنها را ترغيب به زايمان طبيعي كند. چرا که در زايمان طبيعي اگر در دوران بارداري اصول راه رفتن صحيح و ورزش‌هاي مناسب اين دوران انجام شود هم درد زايمان و هم عوارض بعد از آن كمتر مي‌شود و نوزاد وقتي در اين شرايط به دنيا بيايد، تنفس طبيعي‌تر خواهد داشت. داشتن تغذيه و انجام ورزش و حركات بدنى مناسب در دوران حاملگى، راه رفتن و نشستن درست، تنفس درست به هنگام زايمان طبيعى مواردى اند كه آموختنشان به زنان باردار مى تواند موجب تمايل آنها به انجام دادن زايمان طبيعى شود و مهم ترین عامل گرایش به سزارین، یعنی ترس از درد زایمان را از بین ببرد."

---------------

• خاک خوب- پرل باک- ترجمه غفور آلبا- نشر ناهید

• - ايجاد مركز تحقيقات مشترك سلول‌هاي بنيادي
• - سيستم تشخيص و کنترل تومورهای سرطانی اختراع شد
• - استفاده از ليزر در ساخت پوست مصنوعي
• - غربالگري نوزادان از تولد 4 هزارمعلول ذهني جلوگيري كرد
• - دولت تعرفه‌هاي پزشكي بخش خصوصي را اعلام كرد

• - بررسى وضعيت سلامت جسمى و روحى زنان ايرانى/ نيمرخ غمگين جامعه
• - بانک خون بندناف ، پایان خوش بیماریها
• - اینجا آخر دنیاست