سلامت خون در طول و عر ض جغرافیایی

پزشكي . نت : ششم مهر ماه روز جهانگردی بود . به بهانه این روز گفتگویی ترتیب دادیم با دکتر یکتا پرست پزشك عمومي و كارشناس مديريت سلامت . در این گفتگو نا گفته هایی از تاثیر شرايط اقليمي در انتقال بيماري ها و اطلاعات مفیدی در مورد احتیاط لازم در سفرها و ویژگی های منطقه ای بیماری های عفونی را خواهيد خواند.

گفتگو از : ماندانا ملاعلي

آیا نقل و انتقال افراد در بعد مکانی و تغییر در فضای جغرافیایی می تواند در سلامت خون موثر باشد ؟

دقیقاف این مقوله از زمان های بسیار دور شناخته شده بوده و به ویژه در طب بوعلی سینا به مسئله ارتباط شیوع بیماری ها با مناطق اقلیمی و بومی مختلف به روشنی اشاره شده .بحث کنترل بیماری و جلوگیری از شیوع آنها از طریق محدود کردن بیماران هم یک اصل شناخته شده قدیمی است . به عنوان مثال وقتی در شهری طاعون شیوع پیدا می کرد ، مسئولین شهر با قرنطینه کردن بیماران و کنترل ورود و خروج به شهر از گسترش بیماری جلوگیری می کردند . این در واقع همان چیزی است که امروز تحت عنوان جغرافیای بیماری ها مطرح می شود.

اگر بخواهیم مسئله را از منظر طب انتقال خون ببینیم باید بگوییم که امروزه توصیه بر این است که باید برای جلوگیری از گسترش برخی بیماری های مرتبط با خون و به عبارت بهتر جلوگیری از تغییر جغرافیایی پراکندگی بیماری ها ، مصرف خون و فراورده های خونی در چارچوب مشخص و کنترل شده ای صورت گیرد . بارزترین مثال این قضیه داستان استفاده از فاکتورهای انعقادی کشور فرانسه در ایران بود که موجب آلودگی تعداد زیادی از بیماران هموفیلی به ویروس هپاتیت و ویروس ایدز شد .

البته به جز هپاتیت های ویروسی و ایدز این مسئله در مورد برخی بیماری های خونی دیگر نیز از اهمیت بالایی برخوردار است .

میتوانید مثالی بیاورید ؟

مثلا مالاریا در مناطق حاره ای بیشتر دیده می شود . در کشور ما نیز این بیماری در جنوب کشور و حاشیه خلیج فارس شیوع بیشتری دارد . بدین جهت توصیه می شود کسانی که به این مناطق سفر کرده اند اهدای خون نداشته باشند و خون آن منطقه در همان منطقه مصرف شود .

در ایران استانهای سیستان و بلوچستان ، کرمان و استانهای حاشیه خلیج فارس شامل هرمزگان بوشهر و خوزستان در معرض شیوع مالاریا هستند و مسافران تا 6 ماه بعد ا زسفر به این استانها باید از اهدای خون خود داری کنند .

همچنین در مورد مبتلایان به تمامی بیماری های باکتریال و ویروسی که در زمان فاز حاد بیماری هستند توصیه می شوداز اهدای خون خودداری کنند .

همه ساله در مقاطعی از سال با کمبود خون مواجه می شویم و بعضی از استانها ناچار می شوند از استانهای دیگر خون دریافت کنند . آیا در این مواقع از این استانها ، به استانهای دیگر خون ارسال می شود ؟

بهتر است در این مورد هم همان ملاحظات رعایت شوند . و خون این استانها فقط برای همین استانها مصرف شود و به خارج از استان فرستاده نشود . یا در صورت کمبود فراورده های موجودی استان و نیاز اضطراری ، این نیاز از استان های همجوار که از نظر شرایط اقلیمی و جغرافیایی مطابقت بیشتری با منطقه بحران زده دارند تامین شود . اما نکته ای که باید مد نظر قرار دارد مسئله سنجیدن منافع و مضرات ، به هنگام تصمیم گیری است . یعنی اگر در شرایط خاص بحران آنقدر شدید است که نیاز به فراورده های خونی از طریق خون ذخیره موجود در منطقه آسیب دیدهو استان های همجوار تامین نمی شود ، در این صورت مسلما فواید نجات زندگی مصدومین حادثه به خطر احتمالی به هم خوردن جغرافیای بیماری ها می چربد . و در چنین شرایطی تنها چاره ارسال خون و فراورده های خونی به منطقه آسیب دیده از هر طریق ممکن است . مثل موردی که به هنگام زلزله بم پیش آمد . آنجا هم در ابتدا استان های همجوار نسبت به ارسال خون به استان کرمان اقدام کردند و لی بعد از آن تمام پایگاه های کشور برای تامین خون مورد نیاز مصدومین حادثه دست به کار شدند .

مناطقی که در معرض شیوع بیماری های مشترک انسان و دام هستند چطور . آیا ورود به آن مناطق نیز سبب پرهیز موقت از اهدای خون می شود ؟

در مورد بیماری های مشترک دام و انسان مثل آنفولانزای مرغی و جنون گاوی ، تا زمانی که در منطقه شیوع موارد ابتلای انسانی در حد خطر نباشد معمولا خطری به همراه ندارد اما افراد خاصی که در عرض خطر هستند مثلا دامدارانی که با دام های آلوده تماس داشته اند ؛ باید ملاحضات یاد شده را در مورد اهدای خون رعایت کنند .

البته این موارد نادر هستند مگر اینکه شیوع انسانی در منطقه از حد گذشته باشد .

این روزها شمار زیادی از مردم ایران از سفر های خارجی استقبال می کنند . سفر به عتبات عالیات ، سفر حج ، سفر به کشوهای اروپایی و آفریقایی . سفر به هر یک از این کشورها از نظر سلامت خون چه خطرات و ملاحظاتی را در پی دارد ؟

کسانی که به خارج از کشور سفر می کنند تا یک سال از اهدای خون منع می شوند . این اقدام پیشگیرانه نباید حمل بر توهین شود . دلیل این منع وجود بیماری هایی است که از طریق خون متقل می شود . انتقال بیماری هایی مثل هپاتیت بی و سی حتی با روشی غیر از خون مثل استفاده از وسایل مشترک امکان پذیر است .

شرط عقل این است که به خاطر پرهیز از خروج بیماری ها از جغرافیای بومی اهدای خون برای مدتی متوقف شود تا بیماری ازدوره نهفته خارج شود .

به مسافران خارج از کشور به کشورهای تازه استقلال یافته شوروی توصیه می شود که پس از بازگشت از نظر هپاتیتهای ویروسی و ایدز خود را چک کنند .

شایعترین بیماری های آفریقایی تب زرد ،هپاتیتهای ویروسی و مالاریا و ایدز است .

کشورهای شرق آسیا مثل تایلندو اندونزی نیز دارای شیوع بیماری های ایدز و هپاتیت هستند و آزمایش پس از بازگشت ضروری است . بهترین زمان برای آزمایشها 6 ماه پس زا بازگشت است .

سفر به کشورهای عربی منطقه نیز می تواند فرد را در معرض ابتلای به مالاریا قرار بدهد .

برای مسافران چه توصیه هایی دارید ؟

در سفر از وسایل بهداشتی شخصی استفاده کنند ، حوله شخصی خود را داشته باشند . شانه تیغ و ... از وسایلی است که باید مصرف شخصی داشته باشد .

مراجعه به مراکز آرایشی خاص ، مراکز تاتو ،خالکوبی ، طب سوزنی و روشهای طبی درمانی که تزئینی است پرهیز کنند .

به غیر از موارد اورژانسی و ناچاری از مصرف خون و فراورده های آن در کشورهای دیگر خود داری کنند .

• - گفتگو با معاون سلامت در آستانه روز جهانی جمعیت
• - یک حمله بزرگ به ویروس هپاتیت
• - گفتگو با دكتر علويان
• - اطلاع رسانی الکترونیک از نگاه معاون سلامت