لوازم جانبی رایانه و استانداردهای سلامت

ماهنامه پیک تندرستی : ارتباط آدمی با ابزار و وسایلی که در زندگی روزمره مورد استفاده قرار می دهد تاثیر آشکاری بر سلامتی او دارند . تجهیزات جانبی رایانه ها که امروز جایگاه خاصی را در زندگی روزانه انسان به خود اختصاص داده اند نیز از این امر مستثنی نخواهند بود .

این مطلب اشاره ای است مختصر به برخی استانداردهای لازم برای کاهش عوارض و خطرات ناشی از لوازم جانبی رایانه ها.

مانیتور

پس از آن‌که صندلی و میز کارتان را به درستی تنظیم کردید، مانیتور کامپیوتر را باید به شکلی قرار دهید که قسمت بالای صفحه نمایش، موقع نشستن صاف و قائم و دقیقاً مقابل چشم‌ها یا اندکی پایین‌تر از آن قرار بگیرد. رعایت نکات زیر کمک می‌کند تا موقع کار کردن با کامپیوتر، از بروز خستگی چشم‌ها، درد گردن یا ناراحتی شانه جلوگیری کنید:

· مطمئن شوید که سطح صفحه نمایشگر، پاکیزه و تمیز است.

· روشنایی و نور تصویر را در حالتی تنظیم کنید که بیشترین راحتی را برایتان داشته باشد.

· مانیتور را دقیقاً روبه‌روی خود قرار دهید تا از خم شدن بیش از حد جلوگیری شود.

· کاربران باید مانیتور را در فاصله مناسبی از چشم‌ها قرار دهند (تقریباً 50 تا 75 سانتی‌متر).

· محل قرارگیری مانیتور باید عمود بر پنجره‌های اطراف باشد تا انعکاس نور پنجره روی شیشه از بین برود. اگر لازم شد حتماً پرده‌ها را بکشید یا پنجره را ببندید تا انعکاس نور خورشید به حداقل برسد.

· مانیتور باید دور از هرگونه نور مستقیم (نور لامپ یا مهتابی) قرار داده شود تا بازتاب نور بیش از حد ایجاد نشود؛ اگر این کار امکان ندارد، حتماً از فیلترهای کاهش‌دهنده انعکاس نور استفاده کنید.

· زاویه خم شدن پایه مانیتور باید طوری تنظیم شود که نور مستقیم سقف روی صفحه آن بازتاب ایجاد نکند.

· اگر کاغذها و اسناد خود را برای تایپ یا مراجعه روی پایه مخصوص قرار می‌دهید، این پایه باید در همان فاصله‌ای از چشم شما قرار بگیرد که صفحه مانیتور قرار دارد. نباید مجبور شوید که دایم چشم خود را از جایی به جایی دیگر حرکت دهید و برای نگاه کردن از یکی به دیگری، گردنتان را حرکت دهید تا دایم خم کنید.

· در فواصل زمانی منظم باید چشم‌هایتان را معاینه کنید.

· اگر صفحه نمایش شما بزرگ‌تر است، باید تنظیمات را طبق آن انجام دهید. ممکن است لازم باشد در فاصله دورتر بنشینید یا اندازه فونت‌ها را افزایش دهید تا از صفحه بزرگ‌تر استفاده بهتری بکنید.

کسانی که از عینک استفاده می‌کنند باید توجه ویژه‌ای به محل قرارگیری مانیتور خود داشته باشند. معمولاً این افراد به صورت ناخواسته و بدون این‌که خودشان متوجه باشند، سرشان را به عقب می‌کشند تا بتوانند صفحه نمایش را از بخش پایینی عینک خود تماشا کنند یا بخوانند. این کار بعضاً منجر به ایجاد ناراحتی در گردن، شانه و پشت می‌شود. راه‌حل‌های احتمالی این مشکل، یا پایین‌تر آمدن مانیتور کامپیوتر است یا خرید عینک‌هایی که مخصوص کار با کامپیوتر ساخته می‌شوند.

صفحه کلید

بسیاری از مشکلات ارگونومیک ناشی از کار با کامپیوتر، در شانه‌ها، آرنج، ساعد، مچ و انگشتان دست ایجاد می‌شود. کار دایمی و طولانی‌مدت با کامپیوتر، خصوصاً اگر از نظر فیزیکی و تناسب با وضعیت بدن تنظیم نشده باشد، بافت‌های نرم بدن را در معرض آسیب‌های مکرر، وضعیت قرارگیری نامناسب و فشارهای فیزیکی قرار می‌دهد.

انجام تنظیماتی که به آن‌ها اشاره می‌شود کمک می‌کند تا از بروز مشکلات ارگونومیک در اندام فوقانی جلوگیری به عمل آورید.

· ابتدا صندلی‌تان را تنظیم کنید (همان‌گونه که در بخش‌های قبلی توضیح داده شد)؛ سپس در حالتی که بازوهایتان به حالت آرام و راحت در کنارتان قرار دارند، ساعدتان را طوری بالا بیاورید که زاویه 90 درجه با بازو ایجاد کند.

· ارتفاع صفحه کلید را طوری تنظیم کنید که شانه‌ها بتوانند استراحت کنند و بازوها هم در کنار بدن به حالت استراحت قرار گیرند. معمولاً ضرورت دارد که برای تنظیم بهترین فاصله و ارتفاع صفحه کلید، انواعی که دارای پایه قابل تنظیم هستند انتخاب شوند.

· صفحه کلید باید مستقیم روبه‌روی کاربرکامپیوتر و نزدیک وی قرار بگیرد تا لازم نباشد که برای کار با کلیدها، دست‌ها بیش از حد دراز و کشیده شوند.

· ساعدها باید به موازات کف زمین باشند، یعنی تقریباً زاویه 90 درجه در محل آرنج با بازو داشته باشند.

· ماوس کامپیوتر باید کنار صفحه کلید و در همان ارتفاع قرار داده شود. باید طوری از صفحه کلید و ماوس استفاده کنید که نیاز به دراز کردن یا بالا آوردن بیش از حد دست نباشد. مچ دست باید در حالت افقی (وضعیت خنثی) قرار داده شود. زمانی‌که ماوس استفاده نمی‌کنید، دست را روی آن قرار ندهید؛ بلکه وقتی مشغول کار کردن یا وارد کردن اطلاعات نیستید، دست‌ها را برای استراحت روی ران‌ها قرار دهید.

· ماوس‌پدهای ژله‌ای (که یک برجستگی در محل مچ دارند)، کمک می‌کنند تا مچ دست موقع کار با ماوس در حالت صاف و وضعیت خنثی بماند و ساعدها از لبه میز (که بعضاً تیز است) دور باشند.

· زمانی که مشغول تایپ هستید لازم نیست مچ یا دست به حالت عادی روی قطعه استراحت صفحه کلید قرار دهید. این قطعه‌ها طوری طراحی شده‌اند که فقط موقع استراحت و تمام شدن تایپ، مورد استفاده قرار گیرند.

· شیب صفحه‌ کلید باید طوری تنظیم شود که به حالت مسطح قرار گیرد تا به مچ دست امکان مستقیم و صاف قرار گرفتن را بدهد. صفحه کلید نباید موقع تایپ کردن رو به عقب خم شود.

· دگمه‌های صفحه کلید را آرام فشار دهید؛ محکم روی آن‌ها نزنید و برای مدت طولانی آن‌ها را فشار ندهید و نگه ندارید. شانه‌ها، بازو، دست و انگشتان را به حالت آرام و شل نگه‌دارید.

· اگر سطح و ارتفاع میز کارتان خیلی بلند است یا قابل تنظیم نیست، صندلی‌تان را طوری تنظیم کنید که بازوها در وضعیت مناسبی قرار بگیرند. اگر مجبور شدید صندلی را بالا بیاورید، اطمینان پیدا کنید که پاهایتان به درستی روی زیرپایی به حالت مسطح قرار می‌گیرند.

ماوس و سایر دستگاه‌های ورود اطلاعات

تقریباً دفتر کار یا خانه‌ای را نمی‌توان پیدا کرد که کامپیوتر داشته باشد اما ماوس نداشته باشد. ماوس‌ها در حال حاضر هم برای راست دست‌ها و هم برای چپ دست‌ها تولید و ارایه می‌شوند اما ماوس چپ‌دست‌ها اندکی کمیاب‌تر و طبعاً گران‌تر است.

اگر محل قرار‌گیری ماوس، گوی چرخان، قلم نوری یا سایر دستگاه‌های ورود اطلاعات، خیلی دورتر از جای اصلی کاربر، خیلی پایین یا بالا یا حتی خیلی متمایل به یک پهلو (سمت) باشد، موجب بروز ناراحتی در شانه، آرنج، ساعد و مچ دست می‌شود.

هرگز نباید مچ دست به سمت بالا خم شده باشد. اطمینان حاصل کنید که محل نشستن شما اندکی بالاتر از میزکارتان است تا میز، کمی پایین‌تر از ارتفاع آرنجتان قرار بگیرد؛ این حالت باعث می‌شود تا دست شما به راحتی و در حالت طبیعی روی ماوس قرار داشته باشد.

برای کار کردن با ماوس، لازم است سطح زیر آن کاملاً پایدار و بدون حرکت باشد.

اگر در کارتان از گوی چرخان (trackball) استفاده می‌کنید، در واقع دارید از گروه‌های مختلف عضلات و تاندون‌های خود کار می‌کشید (بیش از حد آن‌چه برای کار کردن با یک ماوس مورد نیاز است). البته طراحی برخی از گوی‌های چرخان می‌تواند باعث ناراحتی و حتی آسیب احتمالی به نواحی اطراف انگشت شست شود؛ چون عمدتاً انگشت شست است که برای مانور دادن با گوی چرخان، کشیده می‌شود.

برای انتخاب وسیله مناسب، لازم است انواع و اقسام مدل‌های مختلف ماوس‌ها، گوی‌های چرخان، قلم‌های نوری یا وسایل ورودی دیگر را امتحان کنید. به شکل و اندازه این وسایل حتماً دقت کنید؛ این‌که آیا به راحتی در دستتان جای می‌گیرند یا خیر، کار با آن‌ها راحت و ساده است یا خیر و بسیاری خصوصیات دیگر که کمک می‌کند کارتان را بهتر انجام دهید.

علاوه بر ماوس و گوی چرخان، انواع گوناگون دیگری از وسایل برای ورود اطلاعات به کامپیوتر مورد استفاده قرار می‌گیرند. برای انتخاب آن‌ها، باید الزامات و نیازهای مربوط به کارتان را به علاوه محدودیت‌های فیزیکی مربوط به بدنتان در نظر بگیرید.

پد‌های لمسی (Touch pad) که عمدتاًً در لپ‌تاپ‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند، به شما امکان می‌دهند که صرفاً با تماس و لغزاندن انگشت در سطح صفحه لمسی، نشانگر ماوس را روی صفحه کامپیوتر جابه‌جا کنید. برخلاف ماوس، گوی چرخان یا سایر دستگاه‌ها، پدهای لمسی هیچ قطعه متحرکی ندارند که امکان گرفتگی، کثیف‌شدن یا شکستن آن‌ها وجود داشته باشد. معمولاً هم نیازی به باز کردن برای نظافت ندارند.

صفحات نمایشگر لمسی به شما اجازه می‌دهند تا مستقیماً به یک شیء اشاره یا آن را انتخاب کیند. کار کردن با آن‌ها آموزش زیادی نمی‌خواهد؛ معمولاً سریع‌تر از سایر وسایل واردکننده و اشاره‌گر هستند و نیاز به فضای خالی کاری اضافه‌تر ندارند. اما از معایب آن‌ها هم باید به خستگی بازو، کثیفی، تداخل با بینایی و خیره شدن مکرر اشاره کرد.

دستگاه‌های ورودی صوتی این امکان را فراهم می‌کنند که با کامپیوتر صحبت کنید. در حال حاضر نرم‌افزارهای این دستگاه‌ها آن‌قدر سریع و پیشرفته شده است که قدرت تشخیص و پاسخ‌دهی به صحبت‌های معمولی با سرعت عادی حرف زدن را دارند.

قلم‌های نوری ابزارهایی هستند که با استفاده از فشار، نور، امواج الکترومغناطیسی یا امواج رادیویی و از طریق تماس با صفحه نمایشگر کامپیوتر یا یک صفحه افقی مخصوص، برای وارد کردن و کار با اطلاعات به کار می‌روند.

صفحه تماس برای قلم نوری تقریباً به همان میزان فضای خالی نیاز دارد که یک ماوس. اگر از این قلم‌ها در محیط کارتان استفاده می‌کنید، نور کافی و بدون بازتاب روی صفحه‌ نمایش یا صفحه حساس آن را هم باید تأمین کنید.

کامپیوتر‌های کیفی (لپ‌تاپ‌ها)

اصلی‌ترین نکته در این مورد آن است که لپ‌تاپ‌ها به هیچ عنوان به عنوان کامپیوتر اصلی برای محل کار یا منزل توصیه نمی‌شوند. توصیه می‌شود لپ‌تاپ‌ها را روی یک پایه واستیشن قابل تنظیم قرار دهید تا امکان تنظیم ارتفاع و وضعیت طبیعی وجود داشته باشد.

· حفظ وضعیت طبیعی باعث کاهش استرس و فشار روی دستگاه عضلات و اسکلت بدن می‌شود.

· فاصله مناسب و راحتی را از صفحه نمایش کامپیوتر حفظ کنید.

· سر و گردن خود را در وضعیت خنثی نگه‌دارید و از خم کردن بیش از حد آن‌ها اجتناب کنید.

· اگر نور محیط اجازه می‌دهد، صفحه نمایش لپ‌تاپ را به شکلی خم کنید که زاویه 90 درجه با مسیر دید چشمتان داشته باشد.

· صفحه کلید لپ‌تاپ باید در ارتفاع آرنجتان قرار بگیرد و مچ‌دست‌ها موقع تایپ کردن، مستقیم باشند. آن‌قدر باید ارتفاع میز، صندلی و زاویه صفحه کلید را تغییر دهید و تنظیم کنید تا مچ دست در وضعیت خنثی قرار گیرد.

· به خاطر داشته باشید که اگر صندلی‌تان را بالاتر می‌آورید، باید زیرپایی هم داشته باشید تا پاهایتان را روی آن به صورت افقی و مسطح قرار دهید. وقتی که روی صندلی می‌نشینید، لگن باید اندکی بالاتر از زانوها قرار بگیرد.

· اگر روی صندلی بدون دسته یا کاناپه مبل می‌نشینید، از یک بالش استفاده کنید تا موقع تایپ کردن، آرنج و ساعد را روی آن قرار دهید. این کار به شما کمک می‌کند تا وضعیت خنثی را برای بازو، مچ و دستتان حفظ کنید.

· بهتر است از یک ماوس معمولی کمکی استفاده نکنید و خودتان را محدود به صفحات لمسی یا گوی چرخان کوچک لپ‌تاپ نکنید.

· صفحه نمایش را هر از چند گاهی با مواد پاک‌کننده ضد الکتریسیته ساکن تمیز کنید.

برای حمل و نقل لپ‌تاپتان حتماً نکات زیر را مد نظر داشته باشید:

· وسایل غیر ضروری را از کیف لپ‌تاپتان خارج کنید؛ هر چقدر وزن کیفتان کمتر باشد بهتر است.

· لپ‌تاپتان را در کیفی حمل کنید که دسته و بند شانه آن، بالشتک داشته باشد. مرتب کیف را زا این دست به آن دست یا از این شانه به آن شانه بدهید تا فشار متعادلی به بدن وارد شود.

· اگر لپ‌تاپتان خیلی سنگین است، در صورت امکان از کیف‌های چرخ‌دار کمک بگیرید.

• - عوارض روانی بازی­های رایانه­ای
• - عوارض چشمی کار مداوم با رایانه
• - روبات های جراح ، تهدید یا فرصت ؟
• - محیط مناسب برای کار با رایانه
• - جستجو در اينترنت قدرت مغز را افزايش مي‌دهد

• - آثار زيانبار اينترنت بر توان جنسي مردان
• - شبيه سازي مغز توسط آي بي ام

• - نرمش پشت کامپیوتر